آزر و يا بعد از خروج از بابل بود . ولى صدر آيات در سورهء شعراء مانع از آن است ) . ( هيچ مانعى ندارد كه « كان » در آيه بمعنى حال و ثبوت باشد نظير * ( « كَيْفَ نُكَلِّمُ مَنْ كانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا » ) * يعنى با كسى كه اكنون در گهواره و كودك است چگونه تكلَّم كنيم ؟ ! و معنى * ( « إِنَّه كانَ مِنَ الضَّالِّينَ » ) * آنست كه او از گمراهان است . و اينكه فرموده : استغفار بعد از مرگ آزر بوده بسيار بعيد است ، زيرا در سورهء توبه ، چنان كه خواهد آمد هست * ( « فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَه أَنَّه عَدُوٌّ لِلَّه تَبَرَّأَ مِنْه » ) * چون بر ابراهيم روشن شد كه آزر دشمن خداست از او بيزارى كرد . تا آزر زنده بود ، ابراهيم احتمال ميداد كه او ، ايمان آورد و چون مشرك بمرد اين احتمال منتفى شد و آنحضرت از وى بيزارى كرد ، در اين صورت معنى ندارد كه بگوئيم : بعد از فوت او ، برايش استغفار نمود ، بلكه قهرا اين كار را پيش از مرگ او كرده بود و عنقريب در اين باره توضيح بيشتر داده خواهد شد ) . آنوقت ، خداوند فرموده كه : استغفار ابراهيم براى پدرش بواسطهء وعدهء قبلى بود ، و چون بر وى روشن شد كه او دشمن خداست از وى بيزارى نمود توبه 114 و خلاصه ، قرآن روشن مىكند كه ابراهيم براى پدرش هم دعا كرد و هم بيزارى نمود . همهء اينها در اوائل عهد آنحضرت بود كه هنوز از بابل هجرت نكرده بود . سپس خداوند ، هجرت و اولاد خواستن او را بيان مىكند : گفت من بسوى پروردگارم ميروم او حتما مرا راهنمائى مىكند . پروردگارا براى من اولاد صالح عنايت فرما ، صافّات 99 - 100 و آنوقت ميفرمايد : او و لوط را نجات داديم و به زمين با بركت برديم . و به او اسحاق و يعقوب را داديم . انبياء : 71 و نيز فرموده : چون از بت پرستان و معبودهايشان كنار شد : به او اسحاق و يعقوب را